۸۶۰۸۶۳۲۶
info@
caracaltravel.com
اشتراک‌گذاری
ترجمه:
منبع:
تاریخ سه شنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۷

ارگ بم، بزرگ‌ترین بنای خشتی جهان، در جنوب شرقی ایران و جنوب غربی کرمان قرار گرفته است. پس از زلزله مهیب سال 1382، حدود 80% از این مجموعه ویران شد و از آن چیزی به جز تلی از خاک باقی نماند.

تاریخچه ارگ بم

در مورد چگونگی و تاریخ ساخت این مجموعه اطلاعات دقیقی در دست نیست اما آن‌چه از متون تاریخی بر می‌آید آن است که پیدایش ارگ بم به بهمن، پسر اسفندیار ملقب به اردشیر دراز دست باز می‌گردد. فردوسی نیز در شاهنامه خود داستان را این‌طور روایت می‌کند که سال‌ها پس از آن که رستم در جنگ با اسفندیار او را کشت، پسر او به نام بهمن برای گرفتن انتقام خون پدر به سیستان و کرمان لشگرکشی کرد، فرامرز جانشین رستم را شکست داد و در همان محل او را دار زد. از همین روی نام آن محل را "دارزین" نهادند. سپس به دستور بهمن، در مکان پیروزی قلعه ای احداث شد که به نام "دژ بهمن" شهرت یافت. از آن پس ساکنان منطقه ای به نام "کجاران" به تدریج خانه‌های خود را اطراف قلعه ساختند و در نتیجه آن شهر بم پدید آمد.

در کتاب دیگری با عنوان "کارنامک اردشیر بابکان" به موضوع شکست اردشیر در مقابل هپتانباد (هفتواد) دست نشانده اردوان پنجم در کرمان، اشاره شده و داستان را چنین نقل می‌کند که شکست اردشیر در ارگ بم اتفاق افتاده است.  با توجه به این روایت، قدمت بنا را می‌توان مربوط به دوران اشکانیان دانست.

علاوه بر این نشانه‌های دیگری مثل لایه‌های ساختمانی متعدد در برش‌های ارگ، نشان از ساخت و سازهای مکرر بنا دارند و تا حدود بسیار زیادی این قدمت را تایید می‌کنند.

ساختار ارگ بم

در شمال شرقی شهر بم، بر دامنه صخره ای عظیم قلعه ای دو هزار و پانصد ساله وجود دارد که سال‌ها پیش بومیان منطقه آن را ارگ بم نامیدند. کل این مجموعه در واقع یک دژ بزرگ بوده و ارگ در وسط آن قرار داشته اما ابهت و شکوهش سبب شده تا نام کل  بنا را ارگ بم بگذارند.

دیوارهایی به طول 6 الی 7 متر اطراف بنا را که چیزی حدود 180000 متر مربع مساحت داشته، احاطه می‌کردند. همچنین قلعه توسط خندق‌هایی که دور تا دورش را فرا گرفته بودند در مقابل حمله مهاجمان محافظت می‌شده اما با این وجود بارها مورد حمله دشمنان قرار گرفته یا برای مدت‌های طولانی در محاصره بوده است.

ارگ بم از زمان احداث تا سال 1254 ه.ق، همزمان با شورش آقا خان محلاتی، مسکونی بوده است. 150 سال پیش (اواسط دوران قاجار) مردم شهر را به دلیلی که تا کنون مشخص نشده است  ترک گفتند و در باغات و نخلستان‌های بیرون شهر ساکن شدند. این مهاجرت و خالی از سکنه شدن، شهر را در معرض بلایای طبیعی و انسانی متعددی قرار داد.

بخش‌های مختلف مجموعه

ارگ و شهر بم به لحاظ سابقه تاریخی و معماری بسیار با ارزش و مهم هستند و تمام ساختمان‌ها با آجرهای رسی پخته نشده یا همان خشت ساخته شدند.

به طور کلی مجموعه ارگ بم به دو بخش حکومتی یا حاکم نشین و رعیت (مردم) نشین تقسیم می‌شده است. قسمت حاکم نشین به عنوان مقر قشون نظامی و ژاندارمری استفاده می‌شده و در نقطه ای با بهترین دید و بالاترین امنیت، در درونی‌ترین دیوار قرار داشته و شامل دژ نظامی، عمارت چهار فصل، سربازخانه و چاه آب چهل متری و اصطبلی با گنجایش 200 راس اسب می‌شده است.

بخش رعیت نشین در اطراف بخش حکومتی قرار داشته و شامل ورودی اصلی شهر، مسیر اصلی متصل کننده ورودی شهر به دژ و بازار، حدود 400 خانه و ساختمان‌های عمومی مثل مدرسه و مکان‌های ورزشی بوده است.

خانه‌های بخش رعیت نشین خود بر سه قسم اند

خانه‌های 2 تا 3 خوابه برای افراد فقیر، خانه های 3 تا 4 خوابه که برخی نیز دارای ایوان بودند برای قشر متوسط و خانه‌های با تعداد اتاق بالاتر که هرکدام با توجه به تغییر فصل در نقاط مختلفی از خانه قرار داشتند به علاوه ی حیاط بزرگ و طویله ای در نزدیکی خانه، مربوط به ثروتمندان بوده اند که تعدادشان نیز نسبت به دو نوع اول بسیار کم‌تر است.

بادگیرهای ارگ بم نیز در کنار معماری با شکوه بنا، بسیار هنرمندانه ساخته شدند. نقش بادگیرها انتقال هوای بیرون به داخل بنا بوده که گاهی اوقات در مسیر آنها حوضچه آب قرار می‌دادند تا علاوه بر این‌که گرد و خاک هوا را به خود جذب کند، سبب شود تا هوای خنک‌تری وارد شود. شکل بادگیرها برای بناهای مختلف متفاوت بوده است. مثلا برای ساختمان‌های کوچک از بادگیرهای تک سازه ای و برای ساختمان‌های بزرگ‌تر و مهم‌تر از بادگیرهای چند سازه ای استفاده می‌کردند.

وضعیت کنونی ارگ بم

پس از گذشت 15 سال از زلزله بم، عملیات بازسازی و مرمت همچنان ادامه دارد و به موجب آن نام این بنا از لیست آثار تاریخی در معرض خطر خارج شده است.

سفرهای پیشنهادی

مطالب پیشنهادی

عضویت در خبرنامه کاراکال
برای اطلاع از مطالب جدید، تورها و برنامه‌های ویژه کاراکال، می‌توانید پست الکترونیک و شماره همراه خود را وارد کنید و دکمه + را کلیک کنید: